Tijdens het RAP Ruimte Debat gingen woordvoerders van D66, GroenLinks-PvdA, PvdD, SP, CDA, VVD, Studenten voor Leiden, Partij Sleutelstad, VOLT en ChristenUnie met elkaar in debat over de ruimtelijke toekomst van Leiden.

Van bouwen na 2030 tot het Panoramapark, van verdichting in bestaande wijken tot de vraag hoe we wonen, werken en samenleven in een stad die steeds voller wordt. Het debat maakte duidelijk dat ruimtelijke thema’s ons allemaal raken. Niet alleen voor vandaag, maar ook voor toekomstige generaties moeten er nu keuzes worden gemaakt.

Onderstaand de reflectie van schrijver Pieter Hoexum op het debat.

Het miezert in Leiden, maar bij PLNT druppelen bezoekers binnen voor een nieuwe aflevering van het RAP Stadscafé. Er is gekozen voor een grotere zaal, want er worden veel bezoekers verwacht. Dit is immers een “verkiezingsdebat”: in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart a.s. organiseert RAP Leiden het RAP Ruimte Debat. De keus voor deze grotere zaal blijkt een goede, want de zaal raakt bijna helemaal vol – opvallend genoeg vooral met mannen. Nog opvallender: ook op het podium zijn vooral mannen te vinden, negen van de tien om precies te zijn.

Moderator Pieter van der Straaten opent de avond en vertelt over de opzet, die geheel ondemocratisch tot stand is gekomen: RAP heeft de onderwerpen gekozen en bepaald wie van de tien kandidaten daarmee in debat gaan. Die onderwerpen hebben natuurlijk te maken met architectuur, stedenbouw of ruimtelijke ordening in Leiden. Bovendien zijn het thema’s die in een van de voorgaande stadscafés al aan bod zijn gekomen. Zoals het Panoramapark: wat verwachten de partijen daarvan, hoe gaat het verder? En de kansen en grenzen van verdichting binnen bestaande wijken, het straatleven en mobiliteit, en waar die twee botsen. En of Leiden een stad voor de happy few dreigt te worden.

Maar eerst is het tijd voor de vaste column van Martin Verwoest. Hij wijst erop dat Leiden groot én klein is, een ‘mini-metropool’. Leiden kan zijn ruimtelijke problemen niet meer in zijn eentje aan en zal over de gemeentegrenzen heen moeten kijken. Leiden zal meer moeten samenwerken met de buurgemeenten, met de hele Rijnlandse regio. Dat pleidooi voor samenwerking is niet aan dovemansoren gericht: de politici blijken te staan te trappelen om samen te werken, al richten zij zich vooral op interne samenwerking, binnen Leiden. Met name de politici van de partijen die in de huidige coalitie zitten, draaien eerder om elkaar heen dan dat ze zich tegen elkaar afzetten. Alleen de VVD, die dan ook in de oppositie zit, speelt het spel niet helemaal mee en ligt af en toe dwars. Maar ook weer niet zo erg dat ze zichzelf buitenspel zetten.

De eerste ronde is bijvoorbeeld gewijd aan de vraag waar Leiden na 2030 moet gaan bouwen. Terwijl de andere partijen pleiten voor “inbreiden, optoppen en verdichten”, grijpt de VVD zijn kans: de Oostvlietpolder is de enige mogelijkheid die Leiden nog heeft voor een echte nieuwbouwwijk, en die moeten we grijpen. Het moet wel een mooie, groene wijk worden. Presentator Pieter grijpt ook zijn kans en vraagt of dit een breekpunt zal worden, de ‘hypotheekrenteaftrek’ van de Leidse VVD? Nee, dat ook weer niet. En terwijl de besturende partijen tevreden en optimistisch zijn over de plannen voor het Panoramapark, is het voor de VVD eerder “nice to have”. Verder zijn de straten van Leiden wat de VVD betreft inmiddels wel “groen” genoeg; er moet nu weer meer aandacht komen voor de bereikbaarheid. Met dat laatste is Sleutelstad het zeer eens, terwijl de andere partijen graag verder willen met de vergroening.

Al snel wordt duidelijk dat de grote partijen vooral “bestuurspartijen” zijn en de kleinere eerder “getuigenispartijen”. De ChristenUnie steelt een beetje de show met een pleidooi voor barmhartigheid ten opzichte van daklozen en ‘verwarden’. VOLT droomt hardop van een heel nieuw, hip mobiliteitssysteem voor Leiden. De PvdD waarschuwt dat er grenzen aan de groei zijn. De Studentpartij wil een stadsstrand (en studentenhuizen moeten we koesteren). Sleutelstad maakt zich zorgen over parkeren: hoe kom ik nog als mantelzorger met de auto bij de hulpbehoevende? De SP toont zich een soort tegenpartij, door bijvoorbeeld cynisch op te merken dat als je de VVD zijn gang laat gaan, Leiden zo onaantrekkelijk wordt dat de woningnood zichzelf oplost.

In de discussie over de vraag of Leiden een stad voor de happy few wordt, werpt de SP de “cruciale beroepen” in de strijd: die zouden voorrang moeten krijgen. Alle partijen zijn het erover eens dat Leiden geen stad voor de happy few mag worden. En eigenlijk ook wel dat cruciale beroepen voorrang moeten krijgen… Maar wat zijn dan cruciale beroepen? Daarover verschillen ze allemaal van mening.

Dat laatste is wel prettig, want hoewel het een verkiezingsdebat was, leek het er oppervlakkig gezien op dat je de verschillen tussen de partijen met een loep moest zoeken. Voorafgaand aan de debatten vroeg de moderator iedereen in de zaal de hand op te steken wie al wist op wie ze zouden stemmen. Ongeveer een derde bleek al zeker van zijn zaak, de rest zweefde dus nog. Jammer genoeg kwam aan het einde van het debat de vraag wie niet meer zweefde, niet meer aan bod – de bar lokte al te veel. Het was de hoogste tijd het debat af te sluiten en over te gaan op gezelligheid.

Ondertussen is het gestopt met regenen en bedenk ik tijdens de fietstocht naar huis weer eens hoe heerlijk het is om door Leiden te fietsen. Ik bedenk ook dat Leiden eigenlijk met een groot en serieus probleem zit, dat je tegelijkertijd een luxeprobleem mag noemen: het is een zo aantrekkelijke (woon)plaats, dat het meer bezoekers en bewoners trekt dan de stad aan kan, of lijkt aan te kunnen. Leiden is vol en druk. Dat is een luxeprobleem in die zin dat het niet direct levensbedreigend is – maar het levert natuurlijk wel serieuze problemen op als het gaat om leefbaarheid. Daar waren eigenlijk alle partijen het wel over eens. Maar over wat leefbaarheid precies is en hoe we die kunnen verbeteren, hadden ze allemaal een andere visie. Bij nader inzien waren er dus wel degelijk belangwekkende verschillen en was het dus wel degelijk een belangwekkend debat. De vraag of de partijen erin geslaagd zijn kiezers te overtuigen, is misschien niet eens zo interessant. Veel belangrijker is dat er gedebatteerd werd over “ruimtelijke” kwesties, onderwerpen die meestal niet zo uitgebreid besproken worden of technocratisch worden opgelost. Vanavond hebben we een complete staalkaart gezien van verschillende visies. Er valt iets te kiezen op 18 maart.

Pieter Hoexum